Aramalarda “makul şüphe”nin nasıl oluştuğu ve hangi durumlarda şüphenin “makul” sayılacağı tanımlanmamış ve
yoruma açık bırakılmıştır. Bu durum, olası aramaların keyfi şekilde ve rutin bir uygulama olarak tanımlanmasının
önünü açmıştır. Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmeliğin
51
34. Maddesinde çıplak aramanın hangi koşullarda nasıl yapılacağı tanımlanmış olsa da, bu uygulamanın keyfiyeti
hapishanelerdeki çıplak arama vakaları kamuoyuna yansımış ve gündemde uzun süre yer almıştır. 2020 yılında
da çıplak arama ve sonrasında yaşanan fiziksel ve psikolojik şiddete dair aktarılan şikayetler olmuştur. Gözaltı
merkezlerinde ve hapishanelerde gündeme gelen çıplak arama iddialarına ilişkin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı
52
bu paylaşımlarda bulunan kişiler hakkında re’sen soruşturma başlattığını açıklamıştır.
İfade Özgürlüğü
COVID-19 kapsamında alınan önlemler, mahpusların ifade özgürlüğü temelli haklarını da kısıtlamıştır. Pandemide
mahpusların dış dünya ile iletişimlerini sağlayan mektup ve telefon gibi araçlara getirilen sınırlamalar, önceki yılla
karşılaştırıldığında daha da artmıştır.
Görüş ve Telefona Getirilen Kısıtlamalar
Mahpusların zaten az olan dış dünya ile iletişimleri, 2020 yılında salgınla birlikte daha da azalmıştır. Salgının
ilk aylarındaki COVID-19 önlemleri kapsamında mahpusların aileleriyle yüz yüze veya telefonla iletişimleri
askıya alınmış, ailelerinin durumundan haber alamamak mahpusların kaygılarını daha da artırmıştır. Aileler de
hapishanelerde kalan yakınlarının sağlık durumlarını bu kısıtlamalar sebebiyle takip edememişlerdir.
Salgının ilk aylarında şehirlerarası seyahatlerin yasaklanması, yasakların askıya alındığı dönemde de bulaş
risklerinden doğan endişe sebebiyle hasta ve yaşlı mahpus yakınlarının hapishane görüşüne gidememeleri
mahpusları olumsuz etkilemiştir. Görüşlerin gerçekleştiği sürelerde mahpus yakınlarına bu görüşlerin nasıl bir
ortamda gerçekleştirileceğine, görüşten önce sorumlu oldukları ve kendilerinden istenen belgelerin neler olacağına
ve görüş alanlarında alınan yeni önlemlere ilişkin bilgilendirme yapılmamış, bu bilgilendirme CTE’nin sitelerinden
de duyurulmamıştır.
“Yeni Normale Geçiş Programı” kapsamında Ağustos, Eylül ve Ekim aylarında mahpusların kapalı görüş
gerçekleştirmeleri sağlanmış, mahpuslar bu durumdan psikolojik olarak olumlu etkilendiklerini aktarmışlardır. Bu
görüşler, aileden yalnızca iki kişiyle sınırlandırılmış arkadaş görüşleri yapılamamıştır. 2020 yılı içerisinde açık görüş
gerçekleştirilmemiştir.
Mahpus yakınları için ayırılan bekleme alanları her hapishanede COVID-19 önlemlerine riayet edilerek
düzenlenmemiştir. Bu süreçte yalnızca mahpuslar değil ziyarete gelen mahpus yakınları da hapishanelerde kalabalık,
havasız salonlarda bekletilmiş, görüş sürelerine kadar hapishane dışında açık alanlarda beklemek isteyen mahpus
yakınlarının talepleri göz ardı edilmiştir. Bu durum mahpus yakınlarının bulaş riskiyle ilgili kaygılarını artırmıştır.
51 https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/21.5.2324.pdf Erişim Tarihi: 22.02.2021
52 https://tihv.org.tr/gunluk-ih-raporlari/23-aralik-2020-gunluk-insan-haklari-raporu/ Erişim Tarihi: 28.04.2021
26