TÜIK’in verilerinde ilgi çeken noktalardan biri 1 Ocak-31 Aralık 2018 tarihleri arasında hapishanelere 266 bin 889 hükümlünün giriş kaydının, bu tarihler arasında 215 bin 170 hükümlünün (tutukluları da kastedip kastetmedikleri belli 12 değildir) çıkış kaydının yapılmış olmasıdır. Bu bilgiler neticesinde yıl içerisinde hapishaneye giren ve salıverilen mahpuslar da hesaba katıldığında (bu değişim yalnızca giren ve salıverilen sayılarından takip edilebilmektedir) mahpus sayılarının görünenden çok olduğu ve sirkülasyonun sürekli devam ettiği ve bu rakamların değişen nüfusa dair ayrıntılı bir cevap veremediği söylenebilir. Bu sirkülasyonla birlikte giriş-çıkış oranlarıyla ilgili açıklama 1 yapılmamakta ve bu yetersiz istatistiki verilerle tartışma zemini yaratılamamaktadır. 13 Cezaevi ve Tevkifleri Genel Müdürlüğü’nün 31.12.2020 yılında yayınladığı en güncel verilerde 224.924 hükümlü, 41.907 tutuklu mahpus olduğu belirtilmiştir. 266.831 kişilik mahpus nüfusunun 254.621’ini erkek, 10.554’ünü kadın ve 1656’sını çocuk mahpuslar oluşturmuştur. 14 Avrupa Konseyi’nin yayınladığı Ceza İstatistikleri Raporu’nda 2018-2019 yılları arasında Avrupa genelinde 100 bin kişi başına düşen mahpus sayısında en çok artış yaşanan ülkeler arasında Türkiye’nin de olduğu, %13’lük artış ile Rusya’dan sonra ikinci sıraya yerleştiği açıklanmıştır. 31 Ocak 2019 tarihinde açıklanan verilere göre Rusya’da 100 bin kişi başına düşen hapishanedeki mahpus sayısı oranı 356 iken, Türkiye’nin 100 bin kişi başına düşen mahpus sayısı ise 357 olarak açıklanmıştır. Aynı raporda tutuklanma oranında Rusya birinci sıradayken onu ikinci sırada takip eden yine Türkiye olmuştur. Avrupa Konseyi’nin açıkladığı rapor ile COVID-19’un etkilerinin hapishanelerde yaratacağı risklerin tartışılmasının yakın zamanlara denk gelmesi hapishanelerin kalabalıklaşma sorununu ve yaşam koşullarını daha da görünür kılmıştır. Kapasitelerinin çok üstünde mahpus bulunduran ve sosyal mesafenin sağlanamayacağı koğuş yapıları dizayn eden ülkelerin bu salgınla birlikte acil önlemler almaları kaçınılmaz olmuştur. Avrupa Konseyi İnsan Hakları Temsilcisi Dunja Mijatovic COVID-19 ile mücadele eylemi kapsamında hapishane nüfusu yüksek olan ülkelerden, acil önlemler almalarını, temel hak ve hürriyetlere uymayarak hapishanelerde tutulmaya devam eden insan hakları savunucularını, gazetecileri ve aktivistleri serbest bırakmalarını ve hapsetmenin alternatiflerine yönelik 15 çalışmaları artırmalarını talep etmiştir. 20 Mart 2020 tarihinde Avrupa İşkenceyi ve İnsanlık Dışı veya Aşağılayıcı Muamele ve Cezayı Önleme Komitesi (AİÖK) “Koronavirüs (COVID-19) pandemisi bağlamında özgürlüklerinden yoksun bırakılan kişilere yönelik 16 muameleye ilişkin ilkeler bildirisi” başlıklı 10 maddeden oluşan bir bildiri yayınladı. Bildiride Avrupa Konseyi ülkelerinin COVID-19 için katı tedbirler alması gerektiği, bu tedbirlerin özgürlüğünden yoksun bırakılan kişilerin işkence ve insanlık dışı veya onur kırıcı muamele görmesini engellemesi gerektiği vurgulanmıştır. AİÖK ilkelerinin 4. Maddesinde “COVID-19’un yayılmasını önlemek için özgürlüklerinden yoksun bırakılan kişilere yönelik alınan 12 13 14 15 16 https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Ceza-Infaz-Kurumu-Istatistikleri-2018-30597 Erişim Tarihi: 27.06.2021 CTE farklı aylarda yayınladığı güncel istatistikleri aynı link üzerinden güncellemektedir. Bu nedenle geçmiş verileri kaydedebilmek ve bu verilerin kaybolmasını engellemek için web archive sitesinden yararlanmaya başladık: https://web.archive.org/web/20210205095118/ https%3A%2F%2Fcte.adalet.gov.tr%2FResimler%2FDokuman%2Fistatistik%2Fistatistik-1.pdf Erişim Tarihi: 15.07.2021 https://wp.unil.ch/space/files/2021/04/210330_FinalReport_SPACE_I_2020.pdf Erişim Tarihi: 21.08.2021 https://www.coe.int/en/web/commissioner/-/covid-19-pandemic-urgent-steps-are-needed-to-protect-the-rights-of-prisoners-in-europe Erişim Tarihi: 10.12.2020 Bildirinin tamamı için bkz: https://rm.coe.int/16809e09ec Erişim Tarihi: 10.08.2021 07