6.7. İŞÇİ MAHPUSLAR Genel Durum Anayasa’nın 18. Maddesi’nde “Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya yasaktır,” ifadesi geçse de, ilgili maddenin devamında hapishanede çalış(tırıl)ma istisna olarak tanımlanır. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 29. Maddesinin 1. fıkrasına göre ise “Kurum hekimi tarafından ruhsal ve bedensel olarak sağlıklı olduğu belirlenen meslek sahibi olmayan hükümlüler ile meslek sahibi olan istekliler, kurum imkânları ölçüsünde belirlenen ücret karşılığında atölye veya işyurtlarında çalıştırılabilirler.” Bu bağlamda, eğer bir sağlık problemi yoksa ve meslek sahibi değilse hükümlü bir mahpusun hapishanede çalışması zorunludur. 5510 sayılı kanunun 60. maddesine göre, hapiste bulunan hükümlü ve tutuklu mahpuslar, genel sağlık sigortasından faydalanamazlar; mahpusların sağlık giderleri Adalet Bakanlığı tarafından karşılanır. Bu nedenle mahpusların aileleri bu sağlık yardımından faydalanamaz. Mahpuslar ancak isteğe bağlı sigortalı olduklarında emekli olabilirler, aileleri de bu sigortalılık üzerinden sağlık yardımı alma hakkını elde ederler. Ancak, isteğe bağlı sigortalı olmak için ödenmesi gereken aylık prim alt sınırı hapishanede herhangi bir kolda çalıştırılan mahpusun alacağı ücretin çok üstündedir. Öne Çıkan Başlıklar İşyurtları Kurumu 2020 yılında, İşyurtları bünyesinde usta statüsünde çalıştırılan mahpusların yevmiyesi 20 TL iken diğer statülerde çalıştırılan mahpusların yevmiyeleri sırasıyla şu şekildedir: kalfa için 17,50 TL, çırak için 16 TL ve stajyer olarak çalıştırılan mahpuslar için ise 8,5 TL ile 10 TL arasındadır. 2020 yılı İşyurtları’nın toplam geliri 3.692.246.877,09 TL olmuştur. Bu bütçe içinde mahpusların yevmiyesine ayrılan miktar 2.097.159,18 TL iken, prim ödemelerine ayrılan toplam bütçe ise 329.949,39 TL’dir. İşyurtlarının 2020 Faaliyet raporunda 31 Aralık 2020 tarihiyle birlikte taşra teşkilatının 145 kapalı hapishane, 82 açık hapishane, 14 F tipi hapishane, 4 eğitimevi, 9 kapalı kadın hapishanesi olmak üzere toplam 325 işyurdu müdürlüğünden oluştuğu belirtilir. İşyurtları bünyesinde resmi ve özel sektör iş birlikleri kapsamında birçok farklı işkolunda (mobilya, metal, konfeksiyon, ayakkabı, tekstil alanından gıda, tarım ve hayvancılık vb.) üretim yapılır. Ayrıca Faaliyet Raporu’nda 2020 yılı itibariyle Kalkınma Ajansları ve Bölge Kalkınma İdare Başkanları ile kurulan iletişim kapsamında işyurtlarında bulunan işkollarını güçlendirmek ve yeni işkolları oluşturmak amacıyla 15 adet projenin hayata geçirildiği ifade edilir. Yine aynı raporda 31 firma ile özel sektör işbirliği yapıldığı ve bu işbirliklerinde 926 mahpusun çalıştığı ifade edilmektedir. 79