Tematik Alanlar 6.1. ÇOCUK MAHPUSLAR Genel Durum 11 Mart 2020 tarihinde Türkiye için açıklanan ilk COVID-19 vakalarıyla birlikte ülke genelinde alınan önlemlerin, çocuk mahpusların genel durumu üstünde de geniş çaplı etkileri olmuştur. Bu önlemleri infaz sistemi ve infaz sistemi dışında kalanlar olarak gruplandırırsak bu raporda daha çok infaz sistemine ilişkin bilgilere yer verileceğini söyleyebiliriz. İnfaz sistemi dışında kalıp da çocuk mahpusları etkileyen şeyler arasında çocukların ailelerinin çocuklara para gönderme gücünde yaşanan değişiklikler, örgün ve yaygın eğitime erişim sayılabilir. Bununla birlikte bu dışsal etmenlerin daha iyi kavranabilmesi için ilgili alanda daha detaylı araştırmaların yapılması gerekmektedir. Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nün (CTE) açıkladığı verilere göre 31.12.2020 tarihi itibariyle Türkiye hapishanelerinde 464’ü hükümlü, 1.192’si tutuklu olmak üzere toplamda 1.656 çocuk bulunmaktadır. CTE’nin Kasım 2018’de 1.268 hükümlü ve 1.733 tutuklu ile toplamda 3.019 olarak açıkladığı daha önceki verilere göre sayının neredeyse yarı yarıya azalmasının temel sebebi, Nisan 2020’de infaz mevzuatında yapılan değişikliklerdir. Bununla birlikte bu raporda da sorunlarından bahsedilecek olan anneleriyle tutulan çocukların sayısına ilişkin CTE’nin 2020 yılında kamuoyuyla paylaştığı herhangi bir istatistik bulunmamaktadır. Çocuk hapishanelerinde 2019 yılında mevcut olan sorunlara 2020 yılında pandeminin etkisi eklenmiş ve bu durum çocuk mahpusların tutulma şartlarını doğrudan etkilemiştir. Çocuk adalet sistemi alanında çalışan örgütler, hem COVID-19’un sebep olduğu sağlık problemlerinin hem de salgının önlenmesi için sıkılaşan kapatılma şartlarının çocuklar üzerindeki olumsuz etkilerine vurgu yaparak çocukların salgın dönemi boyunca tahliye edilerek güvenli yaşam alanlarına gönderilmesi çağrısında bulunmuştur. CİSST, çocuk mahpusların salgın hastalık karşısındaki durumunu değerlendirdiği ve çocukların alternatif tedbirlerle tahliyesine yönelik çağrısını 25 Mart 2020’de 74 yayınlamıştır. 15 Nisan 2020’de Resmi Gazete’de yayınlanan yasa değişikliğiyle birlikte çocuk eğitimevlerindeki hükümlü çocuklar, izinli sayılarak tahliye edilmiştir. Bu izin, 2020 yılı boyunca devam etmiştir. Bunun dışında koşullu salıverilme süreleri suç tipine göre 1/2 ve 2/3 olarak lehe şekilde değiştirilmiş, 30 Mart 2021 tarihine kadar işlenen suçlarda kişilerin çocukken hapsedildiği süreler, 15 yaşına kadar her 1 gün 3 gün, 18 yaşına kadar her 1 gün 2 gün olarak hesaplanmıştır. Bu düzenlemeler sadece halihazırdaki çocuk mahpuslar için değil, çocukken suç işlediği iddiasıyla adli sisteme giren yetişkin mahpuslar için de uygulanmıştır. Anneleriyle birlikte hapsedilen çocuklar ise hükümlü annelerinin suç tiplerine bağlı olarak pandemi öncesine göre lehe koşullu salıverilme ya da denetimli serbestlik sürelerine göre hapishaneden daha erken çıkabilme ihtimaline sahip olmuştur. Tüm mahpuslarda 74 Çağrı metnine erişmek için: https://cisst.org.tr/basin_duyurulari/salgin-hastaliklar-ve-hapishanedeki-cocuklar-covid-19/ Erişim tarihi: 26.07.2021 50