10 EĞİTİM REFORMU GIRIŞIMI BÜTÜNLEŞIK POLITIKA Devlet daireleri ve kurumlarının belirlenen hedefler doğrultusunda uyumlu ve ortaklaşa çalışarak sistematik ve sürdürülebilir politikalar geliştirmesi ve yürütmesi. desteklendiği ve çeşitlilikle dolu bir topluluğun parçası olabildikleri bir kültürün, erken çocukluktan itibaren eğitim ortamlarında var olması çokkültürlülüğün ve kapsayıcılığın toplumsal ölçekte de var olabilmesi için hayati önem taşır. Kapsayıcı eğitim ortamları ve uygulamaları, toplumsal grupların birlikte yaşayabildiği ve çeşitliliğin değer gördüğü kapsayıcı toplumların oluşmasını destekler. EVRENSEL TASARIM İLKESI Tüm öğrencilerin kapsanması yoluyla eğitim ve öğretime erişiminin sağlanabilmesi ve katılımının sürdürülebilmesi için bütünleşik politikalar ile uygulamalara ihtiyaç duyuluyor. Öncelikle yasal mevzuatın hayata geçirilebilmesi için hukuksal çerçevenin güçlendirilmesi ve uygulamaların denetlenmesi, mevzuatın kapsayıcı politikalarla desteklenmesi gerekiyor. Bu çalışmaları, süreçlerin izlenmesi, düzenli veri toplanarak ihtiyaç ve sorun alanlarının tespit edilmesi, ihtiyaçlara yönelik çalışmalar yürütülmesi takip etmeli. Eğitim sisteminin ve ortamlarının erişilebilirliğinin artırılması için özel önlemlerin ve makul uyumlaştırma uygulamalarının hayata geçirilmesi de ihtiyaçlar arasındadır. Örneğin, eğitim ortamlarının fiziki erişilebilirliğinin artırılması; öğretim programının, eğitim içeriklerinin, öğretim yöntemlerinin ve ölçme değerlendirme çalışmalarının farklı gereksinimlere yanıt verecek biçimde tasarlanması kapsayıcılık için kritik önem taşır. Bunların yanı sıra, başta öğretmenler olmak üzere süreçlerde rol alan paydaşların güçlenmesi ve işbirliği içinde hareket etmesi gerekir. Öğretmenlerin, tüm öğrencilerin öğrenmelerini destekleyebilmeleri için öğrenme için evrensel tasarım,6 çocuk odaklılık ve hak temellilik konularında güçlenmesine ihtiyaç duyuluyor.7 Son olarak öğretmenlerin bakımverenler/aileler ve benzeri paydaşlarla işbirliğine yönelik desteklenmesi, kapsayıcı eğitim anlayışının sınıf ölçeğiyle sınırlı kalmaması ve okul kültürünün kapsayıcı kılınması açısından önemlidir. Evrensel Tasarım bütün ürün ve ortamların, herkesin en üst biçimde yararlanmasına olanak verecek ve estetik olacak şekilde tasarlanmasıyla ilgilenir. Eğitimde evrensel tasarım bağlamında önerilen çeşitli ilkeler; eğitim ortamları ile eğitim içeriğinin aktarılması süreçlerinin güvenli ve katılımcı olmasının sağlanması, eğitimöğretim süreçlerinde geri bildirime yer verilmesi ve ölçme değerlendirmenin öğrencilerin farklılıkları gözetilerek oluşturulması gibi konuları içerir. Son yıllarda Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından engellilik ve mültecilik odaklarında kapsayıcı eğitim üzerine projeler ve çalışmalar yürütülüyor. Erken çocukluk döneminde özel gereksinimli öğrencilerin eğitime erişiminin artırılması amacıyla MEB ve Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) işbirliğinde yürütülen Engeli Olan Çocuklar için Kapsayıcı Erken Çocukluk Eğitimi Projesi bu noktada örnek verilebilir. Ayrıca özel eğitim desteğine ihtiyaç duyan öğrencilere hizmet vermek üzere Türkiye’nin tüm illerine özel eğitim anaokulu açılması da gelişmeler arasında değerlendirilebilir.8 Bu çalışmaların yanı sıra akademi ve sivil toplumda kapsayıcılık ve eğitim konularında araştırmalar yürütülmesi ve içerikler üretilmesi kapsayıcı eğitim yaklaşımının benimsenmesi ve anaakımlaşması adına önemli gelişmeler olarak değerlendirilebilir. Özellikle COVID-19 salgını nedeniyle uzaktan eğitim uygulamasına geçilmesiyle “dezavantajlı” durumdaki çocukların eğitime erişim sorununu ortaya koyan güncel çalışmalar bu bağlamda anılmaya değerdir. Kaynak: Rubin, A. (2016). Policy coherence at the local level: Aligning employment, skills and economic development policy. Coherence for Sustainable Development. Aralık 2020, http://www.oecd.org/ gov/pcsd/Coherence%20for%20 Development_Issue_8_WEB.pdf Kaynak: Rao, K., Ok, M. W. ve Bryant, B. R. (2014). A review of research on universal design educational models. Remedial and Special Education, 35(3), 153–166. https://doi. org/10.1177/0741932513518980 Eğitim İzleme Raporu 2020: Öğrenciler ve Eğitime Erişim dosyasında öğrencilerin eğitime erişimine ilişkin güncel veriler paylaşılarak değerlendiriliyor, eğitime erişimin yaşanan acil durumlardan nasıl etkilendiği ve bunlara karşı ne tür önlemler alındığı tartışılıyor. Eğitime erişimi için özel önlem gereken çocukların eğitimine dair yürütülen çalışmalardan bulgulara yer veriliyor ve kapsayıcı politika önerileri üzerinde duruluyor. Bu dosyada paylaşılan değerlendirmelerin kapsayıcı eğitim politikalarının oluşturulmasında ve eğitim sisteminin kırılganlığının giderilmesinde katkı sunması hedefleniyor. 6 UNICEF, 2014. 7 Sart vd., 2016. 8 2019 yılında 29 ilde 52 kurum bulunuyorken, 2020-21 eğitim-öğretim yılı itibarıyla 81 ilde 110 kurum faaliyet gösteriyor. Detaylı bilgi için bkz. MEB, 17 Eylül 2020.