DEPREM VE ÇOCUK MAHPUSLAR ÖN ARAŞTIRMA RAPORU Mevcut Durum 6 Şubat 2023 tarihinde gerçekleşen, merkez üssü Kahramanmaraş Pazarcık ve Elbistan olan 7.7 ve 7.6 büyüklüğündeki iki büyük deprem, 11 ilde büyük yıkıma yol açtı, resmi verilere göre 48 binden fazla insan hayatını kaybetti, yarım milyondan fazla bina hasar gördü. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi (Komite), 2 Haziran 2023 tarihinde açıkladığı Türkiye hakkındaki sonuç gözlemlerinde, Şubat 2023 depremlerinden kaynaklanan vahim insani durumun ülkenin Güneydoğusunda Sözleşme'nin uygulanmasının önünde engel teşkil ettiğini, depremin 2,5 milyon çocuğun evsizlik de dahil olmak üzere aşırı yoksunluk yaşamasına ve temel hizmetlere erişememesine neden olduğunu belirtti1. Deprem öncesinde, Türkiye’de hak ihlalleri yaşayan çocuk gruplarının başında 12-18 yaş arasında adli sisteme giren, tutuklanarak ya da hapis cezası alarak ceza infaz kurumlarında tutulan çocuklar geliyordu. Komite, son sonuç gözlemlerinde, Türkiye’de ceza sorumluluk yaşının düşüklüğüne, çocukların yargılama öncesinde uzun süren tutukluluk sürelerine, hapis cezasına alternatiflerin yetersizliğine, yargılama dışına çıkartmaya yönelik tedbirlere yeterince başvurulmamasına, çocuk koruma süreçlerinin güçlendirilmesi ihtiyacına, çocuklara yönelik hukuki yardıma ilişkin kalite sorunlarına tekrar işaret etti ve çocuk adalet sistemini Sözleşme ve diğer uluslararası standartlarla tam uyumlu hale getirilmesi için atılması gereken adımları sıraladı. ✓ Türkiye’nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin (BMÇHS) göre, 37’nci maddesine göre, özgürlüğünden yoksun bırakıcı hapis cezaları ve tedbirler ancak en son çare olarak en kısa süreyle sınırlı olarak uygulanabilir. Özgürlüğünden yoksun bırakılan her çocuğa insancıl biçimde ve insan kişiliğinin özünde bulunan saygınlık ve kendi yaşındaki kişilerin gereksinimleri göz önünde tutularak davranılacaktır. ✓ Sözleşmenin 40’ıncı maddesine göre Taraf Devletler, hakkında ceza yasasını ihlâl ettiği iddia edilen ve bu nedenle itham edilen ya da ihlâl ettiği kabul edilen her çocuğun; çocuğun yaşı ve yeniden topluma kazandırılmasının ve toplumda yapıcı rol üstlenmesinin arzu edilir olduğu hususları göz önünde bulundurularak, taşıdığı saygınlık ve değer duygusunu geliştirecek ve başkalarının da insan haklarına ve temel özgürlüklerine saygı duymasını pekiştirecek nitelikte muamele görme hakkını kabul ederler. 1 https://tbinternet.ohchr.org/_layouts/15/treatybodyexternal/Download.aspx?symbolno=CRC%2FC%2FTUR%2 FCO%2F4-5&Lang=en Türkiye Çocuklara Yeniden Özgürlük Vakfı, 2023 6