2019 yılında ilkini yayınladığımız ve her sene periyodik olarak yayınlamaya devam edeceğimiz raporumuzun
üçüncüsü, İsveç Büyükelçiliğinin desteğiyle gerçekleştirdiğimiz “Türkiye’deki Hapishane ve Mahpusların Koşullarının
Uluslararası İnsan Hakları ve Değerleriyle Uyumlu Şekilde İyileştirilmesi” projesi kapsamında gerçekleştirilmiştir.
İzleme ve savunuculuk odağında gerçekleştirilen raporlama faaliyetlerimizin hedefinde periyodik olarak teyit
edilebilir bilgi üretmek, yıllık raporlar ve farklı tematik raporlarla hapishanelere yönelik bilgiyi artırmak ve edinilen
bu bilgileri yaygınlaştırmak vardır. Hapishanelerin sivil toplum örgütlerine kapalı olması ve yerinde izlemeye yönelik
koşulların oluşturulmaması, raporları farklı yöntemler kullanarak hazırlamayı gerekli kılmaktadır. CİSST raporlarını,
bilgi kaynakları ve geliştirdiği veri tabanı ile karşılaştırılabilir veriler sunarak hazırlamaktadır. Bu çalışmalarla
hapishanelerdeki hak ihlallerini azaltmayı, Türkiye hapishanelerindeki tüm mahpusları kapsayacak şekilde mahpus
haklarının gelişimine katkıda bulunmayı ve mahpusların hak arama bilincini artırmayı amaçlamaktadır.
2020 yılının Mart ayında başlayan ve toplumsal ve ekonomik yaşamı doğrudan etkileyen COVID-19 salgını, kapatılma
mekânlarının koşullarını ve özel olarak hapishaneleri yakından ilgilendiren birçok konuyu gündeme getirmişti.
Hapsetmenin alternatifleri, herkesin eşit haklara sahip olmasının gerekliliği, tecridin psikolojik etkileri gibi meselelerin
tartışılmasının önünü açan COVID-19 salgınının, 2020 yılında hapishanelerdeki ilk yansıması, bulaş riskinin azaltılması
amacıyla alınan önlemler olmuştu. Bu çerçevede alınan önlemler mahpusların yaşamsal taleplerinin uzun bir süre
için askıya alınmasına sebep olmuş ve mahpusların oldukça sınırlı olan iletişim ve sosyalleşme imkânlarını neredeyse
tamamen ortadan kaldırarak tecridi derinleştirmişti. Mart 2020 tarihinden itibaren COVID-19 tedbirleri kapsamında
hapishanelerde yaratılan izolasyon, 2021 senesinin son çeyreğine kadar da devam etmiştir. 2021 yılında pandeminin
daha ne kadar süreceği belirsizliğini korurken alınan önlemlerin kapsamı ve yoğunluğu da hapishaneden hapishaneye
değişkenlik göstermiştir. Bu koşullar hapishanelerdeki hak ihlallerini 2021 yılında da izlemeyi zorlaştırmıştır.
2021 yılı boyunca 2020 yılından farklı olarak dışarıdaki önlemler hafiflerken hapishanelerde birçok kısıtlama devam
etmiş, 2021’in ancak son aylarında pandemi öncesi şartlara kısmi dönüşler gerçekleşmiştir. Covid-19’un yayılmasını
önlemeye yönelik kısıtlamaların 2021 yılında da devam etmesi başta sağlığa erişimde olmak üzere birçok alanda
hak ihlallerinin yoğunlaşmasına ve işkence ve kötü muamele iddialarının artmasına sebep olmuştur. Bunun yanında
salgınla birlikte ağırlaşan ekonomik koşullar yoksulluğu artırmış, mahpuslar elektrik, besin, temizlik malzemesi gibi
temel ihtiyaçlarını karşılamakta önceki yıllara kıyasla daha çok zorlanmışlardır.
Hapishane nüfusunu azaltmak amacıyla 2020 yılında pandemi önlemlerinden biri olarak hayata geçen infaz
düzenlemesi mahpus nüfusunun artışını engelleyememiş, hapishaneler salgının ikinci yılını da kapasite fazlası
mahpus ile geçirmiştir. Tüm bunlar 2021 yılında da mahpusların maruz kaldığı hak ihlallerinin yoğunlaşmasına zemin
hazırlamış, var olan sorunları derinleştirmiştir. Hapishanelerin şeffaflaşması ve bilgiye erişim yollarının artırılmasının
önemi 2021 yılında da kaçınılmaz olarak görülmüştür.
2016 yılında OHAL koşullarıyla başlayan, 2020 Mart ayı itibariyle Covid-19 salgın önlemleriyle daha da ağırlaşan
hapishane koşulları, ceza infaz sisteminde yer alan en ayrıcalıklı kimlikler için dahi çeşitli hak ihlallerinin oluşmasına
sebep olmuştur. Bu çerçevede özel ihtiyaçlara sahip mahpuslar olarak ifade edilen – çocuk, kadın, LGBTİ+, engelli,
ağırlaştırılmış müebbet, öğrenci, işçi ve yabancı uyruklu mahpuslar — özgün durumlarından kaynaklı muhtelif
sorunlarla karşılaşmıştır.
Bu rapor 2021 yılı boyunca Türkiye hapishanelerinde yaşananların panoramasını çizmeye çalışmıştır. Raporun ilk
bölümünde hapishanelerin genel durumu ve COVID-19 önlemleriyle birlikte değişen uygulamaların seyrinden
bahsedilmiş, ikinci bölümde ise özel ihtiyaç sahibi mahpusların pandemiyle birlikte farklılaşan sorunlarına
odaklanılmış ve bu sorunların çözümü için politika önerileri sunulmuştur.