CİSST 2021 YILI HAPİSHANELER RAPORU Birçok ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü mahpus, günün 22-23 saatini hücrede geçirdiklerine, kısıtlı havalandırma süresinde spor yapamadıklarına, ekonomik olarak zorlandıklarına ve bunun da genel durumlarını olumsuz etkilediğine dair şikâyetlerini derneğimize aktarmışlardır. 2021 yılında da 2020 yılında olduğu gibi mahpuslardan daha çok pandemi önlemleri ile beraber tecrit koşullarının ağırlaştığına dair şikâyetler aldık. Bunun yanında 2021 yılında birçok ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü mahpus sağlık sorunları yaşamış ve hastane sevklerinde gecikmeler yaşamışlardır. Kantin ücretleri ve elektrik faturalarındaki artıştan dolayı da birçok ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü mahpus ekonomik olarak zorlandığını aktarmıştır. Tecrit/İşkence ve Kötü Muamele Avrupa İşkencenin ve İnsanlıkdışı veya Onur Kırıcı Muamelenin veya Cezanın Önlenmesi Komitesi (AİÖK), tecrit ve hücre hapsinin insan haklarına aykırı olduğunu ve tecrit altında bulunan kişilerin zihinsel, bedensel ve sosyal sağlıklarının olumsuz şekilde etkilenebileceğini belirtmiştir.114 Yapılan diğer bilimsel araştırmalar da tecridin insan sağlığını olumsuz yönde etkilediğini göstermektedir.115 2021 yılında da ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü mahpusların en çok dile getirdikleri sorunlardan biri ağır tecrit koşulları olmuştur. COVID-19 pandemisi ile beraber getirilen düzenleme ve uygulamalar hapishanelerde var olan tecrit koşullarını daha da ağırlaştırmıştır. Pandemi ile beraber alınan önlemlerden dolayı mahpuslar açık görüş haklarını çok kısıtlı bir şekilde kullanabilmişlerdir. Bunun yanında mahpuslar, spor ve atölye haklarından yararlanamamış, havalandırma saatleri azaltılmış, revir ve hastane sevklerinde sorunlar yaşamışlardır. Aşı kartına sahip mahpuslar da spor ve atölyelere çıkarılmamıştır. Uygulanan bu ağır tecrit koşullarının ve psikolojik şiddetin son bulması için farklı hapishanelerdeki birçok ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü mahpus açlık grevine girdiklerini bildirmişlerdir. Kocaeli 1 Nolu F Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda 09.12.2021 tarihinde ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü Garibe Gezer intihar ederek hayatını kaybetmiştir. Independent’da yer alan 16.12.2021 tarihli habere göre, Garibe Gezer’in ailesi ve avukatları intihar nedenini yaşadığı ağır tecrit koşulları ve görmüş olduğu işkence olarak değerlendirmiştir.116 Artı Gerçek’in 17.12.2021 tarihli haberine göre, 17 Aralık 2021 tarihinde ise Bolu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü İlyas Demir de intihar ederek yaşamını yitirmiştir.117 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre; “Devlet, bir kişinin insan onuruna saygıya uygun koşullarda tutulmasını, tedbirin uygulanma şekli ve yönteminin kişiyi tutukluluğun özünde var olan kaçınılmaz düzeyde acıyı aşan bir yoğunlukta sıkıntıya veya zorluğa maruz bırakmamasını ve hapis cezasının uygulanmasına ilişkin talepler dikkate alındığında, sağlığının ve refahının uygun bir şekilde güvence altına alınmasını sağlamalıdır.”118 Bu kapsamda değerlendirildiğinde Garibe Gezer’in ve İlyas Demir’in ölümlerinde yaşam hakkı ihlalinin söz konusu olduğu iddia edilebilir. Politika Önerisi: Ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü mahpusların zorunlu olarak “tek kişilik oda”larda tutulması uygulamasından vazgeçilmelidir. https://rm.coe.int/168073428b Erişim Tarihi: 19.04.2022 Scharff, P., “Solitary Confinement- An Introduction to The Istanbul Statement on the Use and Effects of Solitary Confinement” Torture Volume 8/1: 56-62. ;Shalev, S., A Sourcebook on Solitary Confinement. London: Mannheim Centre for Criminology, 2008, London School of Economics. Erişim: www.solitaryconfinement.org 116 https://www.independentturkish.com/node/448076/haber/i%CC%87smail-saymaz-garibe-gezerin-intihar%C4%B1-ba%C4%9F%C4%B1ra%C3%A7a%C4%9F%C4%B1ra-geldi Erişim Tarihi: 19.04.2022 117 https://amp.artigercek.com/haberler/bir-tutuklu-daha-cezaevinde-yasamini-yitirdi Erişim Tarihi: 19.04.2022 118 https://www.echr.coe.int/Documents/Guide_Prisoners_rights_TUR.pdf Erişim Tarihi: 19.04.2022 114 115 70