CİSST 2021 YILI HAPİSHANELER RAPORU Erişilebilirlik Hapishaneler de dışarıdaki diğer kurumlar gibi hem yapısal hem yasal olarak sağlam, yetişkin erkeklere” göre dizayn edilmektedir. Bu normatif çerçeve dışında kalan kadın, çocuk, engelli, yabancı vb. mahpus grupları için hapishanelerin erişilebilir olmaması birçok hak ihlalini de beraberinde getirir. Özellikle engelli mahpuslar, hapishanelerin fiziksel yetersizliklerinden kaynaklı olarak hayatlarını tek başına idame ettirmekte zorlandıklarını sıklıkla ifade etmektedirler. Tuvalet, banyo, kalabalık koğuşlar, geçiş alanlarının darlığı, binaların çok katlı veya basamaklı olması gibi birçok yapısal etmen, engelli mahpus için en temel ihtiyaçlarına erişememek anlamına gelir. Fakat hapishanelerin engelliler için erişilebilir olmaması sadece engelli mahpusu değil, engelli mahpus yakınlarını, avukatları ve hapishanede çalışan engelli memurları da olumsuz yönde etkilemektedir. Engelli bir mahpus için hak ihlalleri hapishaneye götürüldüğü ring aracına binerken başlar. Ring araçları basamak yükseklikleri, oturma kısımları, ışıklandırma, havalandırma vb. bakımından engelli ve hasta mahpuslara uygun değildir. Bazı ringlerde yürüme engelli mahpusların ringe çıkmasını sağlayan rampaların eğimleri uygun değildir. Hapishaneye giriş sırasında uygulanan prosedür de engellilere göre düzenlenmemektedir. Tekerlekli sandalye veya koltuk değnekleri kullanan engelliler X-ray cihazlarından geçerken çeşitli zorluklarla karşılaşır. Engellilerin görüş hakkına erişimi de diğer mahpuslara göre daha zordur. Böyle temel bir hak pandemi ile birlikte engelliler için adeta bir lüks haline getirilmiştir. Açık görüşler pandemi önlemleri çerçevesinde kaldırıldığı için mahpuslar uzun bir süre sadece telefon hakkı ile dış dünyaya erişebildi. Fakat işitme ve konuşma engelli mahpuslar veya mahpus yakınları için bir düzenleme getirilmedi. Engelli mahpuslar ve engelli mahpus yakınları için pandemi sürecinde haberleşmek daha da zorlaştırıldı. Atölye ve faaliyetlerin büyük bir bölümü de COVID-19 önlemleri kapsamında durduruldu. Engellilere yönelik düzenlenen atölyeler zaten oldukça azken, pandemi ile birlikte tamamen kaldırıldı ve yerine engellilerin de faydalanabileceği herhangi bir alternatif konulmadı. Ailelerine yakın veya engel durumlarına daha uygun hapishanelere gitmek isteyen mahpusların sevklerinin de büyük bir bölümü gerçekleştirilmedi. Bu sebeple engelli mahpuslar veya ailelerinde engelli bulunan mahpusların, COVID-19 önlemleri nedeniyle aileleriyle görüşmeleri diğer mahpus gruplarına göre daha da zorlaştı. Hasta, yaşlı ve engelli mahpus yakınları için pandemi sürecinde şehirlerarası yolculuk yapmak neredeyse imkânsız hale geldi. Hapishane sevkleri durdurulduğu için ailesinden uzak yerlerde infazını sürdürmekte olan birçok mahpusun ailesiyle görüşme hakkı fiili olarak ortadan kaldırılmış oldu. Politika Önerisi: Açık ve kapalı görüşler, atölyeler, engellilerin engel türlerine göre tasarlanmalı, işitme engellilerin telefon görüşünden, görme engellilerin ise kapalı görüşler, atölyelere katılımdan yararlanabilmeleri için alternatif hak ve imkânlar sağlanmalıdır. 66