CİSST 2021 YILI HAPİSHANELER RAPORU Vasilik, Boşanma Problemleri ve Adli Yardım Hapishanedeki kadınlar çoğu zaman, dışarıda maruz kaldıkları şiddet sebebiyle boşanma, nafaka talepleri, çocuklarının velayetleri gibi hukuki problemlere sahiptir. 2021 yılında CİSST’e ulaşan pek çok kadın mahpusun hukuki desteğe ihtiyaç duymasına rağmen, bu ihtiyacı karşılanabilen çok az kadın mahpus olduğu tespit edilmiştir. Tutuklu kadın mahpusların medeni hakları kısıtlanmadığından, adli yardım başvuru formunu doldurup bulundukları il barosu adli yardım bölümüne postalamak suretiyle başvuruda bulunabilmeleri mümkünken; hükümlü kadın mahpuslar için vasinin başvuru yapması şartı aranmaktadır. Mahpus olmaları sebebiyle ailesi ve yakınları tarafından çoğu zaman yalnızlaştırılan kadınlara vasi olarak tanımadıkları insanlar, uzak akrabaları, arasında husumet bulunan eşleri atanmaktadır. Dolayısıyla mahpusların vasileri ile iletişim kurmaları kolay değildir. Önce vasiye ulaşılması, ardından vasinin baroya başvuru yapması şeklinde ilerleyen süreç mahpusları oldukça zorlamaktadır. Adli yardım yönetmeliğinde mahpuslara yönelik herhangi bir düzenleme bulunmaz. Ailelerinin yaşadığı şehirlerden çok uzak şehirlerde tutulan mahpusların vasilerinin ayrı bir şehirde, kendilerinin ayrı bir şehirde, yetkili mahkemenin ayrı şehirde olması halinde başvurularını hangi baroya yapacakları da ayrı bir sorun yaratır. Dosyaları kesinleştikten sonra yapılan tüm ceza başvurularının da adli yardım bütçesinden karşılanabildiği bilgisinin kadın mahpuslar tarafından çoğunlukla bilinmediği gözlemlenmiştir. Politika Önerisi: Mahpuslara atölye ve broşür gibi araçlarla, barolarla işbirliği yapılarak infaz hukuku, insan hakları, özelde kadın hakları, CMK ve adli yardım bürolarıyla ilgili bilgilendirilme sağlanmalıdır. Politika Önerisi: Şiddete uğrama tehlikesi olan kadınlara 6284 Sayılı Kanun kapsamında tahliye öncesi hukuki destek verilmeye başlanmalı, gerekli mahkeme kararları alınmalı, ŞÖNİM ve diğer ilgili kurumlarla iletişime geçilmelidir. Sosyalleşme ve Dış Dünya ile İletişim COVID-19 pandemisi gerekçesiyle hapishanelerde sosyal aktivitelerin durdurulması, atölyelerin kapatılması, sohbet zamanlarının sınırlandırılması gibi sorunlar 2021 yılında da devam etmiştir. Atölye, sohbet, açık ve kapalı spor alanlarına çıkarılma, kütüphaneyi ve sinema salonlarını kullanma hakları dahil hiçbir sosyal faaliyetten yararlanılamamıştır. Pandemi süresince aile görüşlerine getirilen kısıtlamalar sebebiyle dış dünya ile iletişimi kesilen mahpuslar hapishane içerisinde de kısıtlamalara tâbi tutulmuştur. Dış dünyada dönem dönem normalleşme politikaları izlenirken birçok hapishanede hak kısıtlamalarına karşı bir alternatif yaratılmamıştır. Bu durum toplumda özel alanlara kapatılmaya çalışılan kadınların, hapishanelerde bu kapatılma hallerinin derinleşmesine sebep olmuş, tahliye sonrasında yeniden eve/özel alana kapatılmalarını engelleyecek mesleki ve eğitici etkinliklere katılmak gibi alternatifler yaratılmasının önüne geçmiştir. Politika Önerisi: Çalışmak isteyen tüm mahpuslara çalışma olanağı sağlanmalı, kadınlar yetenek, ihtiyaç ve yönelimlerine uygun, meslekler edinmeye yönelik çalışma alanlarına yönlendirilmeli, bu süreçte cinsiyetçi bakış açısı terk edilmelidir. 54