3.2.3. Cloward ve Ohlin’in ayırıcı fırsatlar teorisi
Sosyolog Richard A. Cloward ve Loyd E. Ohlin’nin, kültürel aktarımın rolüne dayanan
ve Mertoncu vizyon ile Chicago okulu geleneğinin birleşimi ile karakterize edilen Ayrıcı
fırsatlar teorisini temellendirir. Merton‘da olduğu gibi toplumun yapısal yönlerine atfedilen
önemin devam ettiği açıklayıcı bir modeldir. Anomik başlangıç noktası, sosyal yapı
baskısının en çok hissedildiği alt sınıflarda suçun artması, başarılı olmak için üst ve orta
sınıfın çok sayıda yasal fırsatlara sahip iken alt sınıfın birçok yasadışı olanaklara sahip
olması, oluşturmuştur (Güçlü ve Akbaş, 2019: 38).
Ayırıcı fırsatlar teorisi, Cohen’nin alt kültür kuramından farklı olarak; farklı
özelliklere sahip ortamlarda farklı suçlu alt kültürlerin ortaya çıkacağını ileri sürmüşlerdir
(Dolu, 2010: 357). Cloward ve Ohlin üç tür suçlu alt kültürden bahsetmektedir: suçlu alt
kültür, çatışma alt kültürü ve geri çekilme alt kültürüdür.
Suçlu alt kültür; hırsızlık, gasp, dolandırıcılık gibi ekonomik eksenli suçları kültürel
başarılarına ulaşmak için kullanır. Dolu (2010) “suç, bireyi kültürel başarı hedeflerine
ulaştırmaya yarayan bir enstrüman olarak görür. Her türlü maddi kazanç ve bireyi paraya
götürecek eylem bu alt kültürün temel repertuarının bir parçasıdır” (s. 358). Bu alt kültürün
sosyalleşme yöntemi yeni üyelerin eski üyelere saygı göstermesi ve onların karakterlerini ve
eylemlerini örnek alması şeklinde gerçekleşmektedir (Bartollas ve Schmalleger, 2017: 92).
Çatışmacı alt kültür; şiddet eylemi ve korku duygusu üzerine inşa edilmiştir. Çetenin
üyeleri son derece tahripkâr ve şiddet içerikli davranışlar bulunarak bulunduğu yerde
saygınlık kazanmaktadır. Cloward ve Ohlin, sosyal kontrol mekanizmalarının varlığı ile
fırsat/ imkanların bulunduğu yerler arasında ters orantı kurmuştur:
“Bu noktada yazarlar, meşru fırsatlar kadar gayri meşru fırsatların da sınırlı olduğu
yerlerde gençler için herhangi bir şekilde hayatta ileri doğru hareket imkanının kalmadığı
için gençlerin başta statü olmak üzere istedikleri şeyleri elde etmek için şiddete
başvurmaktan
başka
alternatifinin
kalmadığını
söylemektedirler.
Sosyal
kontrol
mekanizmalarının zayıf oluşu da toplumu bölük pörçük bir hale getirdiği için büyük ihtimalle
bu tür gruplara karşı koyacak toplumsal bir yapı bulunamayacaktır” (Cloward ve Ohlin,
1966; Akt. Dolu, 2010).
Geri çekilme alt kültürü; çifte başarısızlığın bir sonucu olarak hem meşru hem de
cezai fırsatlara erişemeyen bireylerin oluşturduğu bir alt kültürdür. Bu alt kültürün özelliği,
alkolizm veya uyuşturucu bağımlılığının yaygın kullanımıdır. Ekonomi burada amaç değil,
27