noktaya da gidiyorlar yargıya. Böyle yolları belki biraz çeşitlendirmekte fayda olduğunu düşünüyorum.” (Avukat 9) Çocuk mahpuslarla iletişimi olacak veya olan avukatların, “çocuk mahpusların eğitim hakkı” odağından güçlendirilmesi, çocuk mahpuslar için destek ve izleme çalışmaları yapan avukatlara yönelik deneyim paylaşımı ortamları oluşturulmasının önemli olduğu ifade edilmiştir. Barolar başta olmak üzere konuyla ilgili düzenlenecek eğitim çalışmalarında çocukların maruz kaldığı somut örgün eğitim hakkı ihlalleri ve söz konusu ihlaller konusunda yapılan somut hak arama yol ve yöntemlerine ilişkin paylaşımların dahil etmesinin verimli olacağına dikkat çekilmiştir. Sonuç ve Öneriler Özgürlüğün kısıtlanması son çaredir! Bir çocuğun özgürlüğünün kısıtlanmaması için tüm yol, yöntem ve olanaklar gözden geçirilmelidir. Kısıtlamanın önlenemediği durumda ise çocukların diğer tüm haklara erişimleri güvence altına alınmalıdır. Hakların engellenmesi asla kabul edilemez. Odak grup çalışmasının bulguları çocuk mahpusların örgün eğitim hakkı konusunda hak ihlallerine neden olan ve derinleştiren pek çok eksiklik veya boşluk olduğuna işaret etmiş; söz konusu eksiklik ve boşlukların giderilmesi konusunda ise çocuk mahpuslarla iletişimi olan avukatların çok boyutlu önerilerini bir araya getirmiştir. Devletin çocuk mahpusların örgün eğitim haklarına saygı gösterme, hakları sağlama ve koruma yükümlülüğünü yerine getirme durumu odağında ve örgün eğitim hakkının temel bileşenlerine göre değerlendirildiğinde, mevcut durumun hak ihlallerine neden olduğu veya zemin hazırladığı açıkça görülmektedir. Örgün Eğitim Hakkının Mevcudiyeti. Çocuk mahpusların örgün eğitim hakları açısından yasal altyapı mevcut olmakla birlikte uygulanmamaktadır. Çocukların eğitim hakkı talep esaslı işliyor, bu da örgün eğitim hakkına dair mevcudiyetin fiilen sağlanmadığını göstermektedir. Derslikler tek odadan ibaret, materyaller sınırlı, öğretmen sayısı yetersizdir. Çocukların örgün eğitime dair bağlantı ve motivasyonlarının güçlü olması konusunda çalışmalar yoktur. Örneğin MESEM öğrencilerinin eğitime devamı sağlanmamaktadır. Çocuk mahpusların tahliye sonrası örgün eğitime dönüşleri için mekanizma bulunmamaktadır. Kısaca örgün eğitim hakkının mevcudiyetine dair göstergelerin büyük çoğunluğu karşılanmamaktadır. Örgün Eğitim Hakkına Erişilebilirlik. Çocuk mahpusların örgün eğitim hakkına erişimi ciddi engellerle karşılaşmaktadır. Eğitim hakkına dair bilgilendirme yapılmıyor, çocuklar çoğunlukla avukatlar aracılığıyla haklarını öğreniyor. Özel koruma önlemleri alınması gereken çocuklar çok daha fazla engelle karşılaşıyor. Örneğin mülteci çocuklar statü kapatma nedeniyle eğitimden dışlanıyor. Roman çocuklar çok erken yaşta kopuyor, kız çocuklar için özel önlemler bulunmuyor. Aileler sürece dahil edilmiyor. Kısaca örgün eğitim hakkının erişilebilirliğine dair göstergeleri ağır biçimde ihlal edilmektedir. Örgün Eğitim Hakkı Açısından Kabul Edilebilirlik. 9