10. Sonuç Her ne kadar cezalandırma sistemi, kişilerin bazı hak ve özgürlüklerden yoksun bırakılmasıyla sonuçlanıyorsa da bu durum mahpusların tüm haklarının ortadan kalktığı anlamına gelmemektedir. Eğitim hakkı temel bir insan hakkı olup herkes bu hakka sahiptir. Bir insanın hapiste olması onun toplumun tamamen dışına çıkması, toplumsal yaşamla bağının tümüyle kopması şeklinde sonuçlanmamalıdır. Nitekim bugün cezalandırmanın felsefesine ilişkin tartışmalarda, klasik, ceza sisteminin içinde cezalandıran yaklaşımın ötesine geçilmiştir. Ceza adalet sisteminin onarıcı ve dönüştürücü niteliği üzerinde tartışılmaktadır ve hukuk metinlerinde bu yaklaşım karşılığını bulmaktadır. Ceza adalet sisteminin gerek yerel gerekse uluslararası metinlerde karşılığını bulan onarıcı dönüştürücü niteliği gereği ve hukuk devletlerinde bulunan eşitlik ilkesine dayanarak dezavantajlı bütün gruplara devlet tarafından fırsat eşitliği sağlanmalıdır. Metinlere eklenen ilkeler, ne yazık ki uygulamada her zaman karşılık bulamamaktadır. Bu kitapta mahpusların öğrenim hakkı bağlamında yaşadıkları sorunları, ihtiyaç ve koşullarını ele alır68