CİSST 2021 YILI HAPİSHANELER RAPORU 2. VERİ TOPLAMA YÖNTEMLERİ 2.1. HAPİSHANELERLE İLGİLİ VERİ VE BİLGİYE ERİŞMEDEKİ KISITLAR CİSST’in 2019 yılında hazırladığı raporda1 detaylıca bahsedildiği üzere, veriye ve bilgiye ulaşırken karşılaşılan zorluklar, COVID-19’un Türkiye’de görüldüğü Mart 2020 tarihinden itibaren yoğunlaşmış ve 2021 yılında da aynı şekilde devam etmiştir. Hapishanelere dair bilgiye erişimin kısıtlandığı zaman aralıklarının, insan hakları ihlallerinin yoğunlaştığı kaygı verici dönemlere denk gelmesi şaşırtıcı değildir. Bu gibi dönemlerde bilginin paylaşılmasına ve kapalı mekânların şeffaflaşmasına yönelik ihtiyaç daha da artmaktadır. Mahpusların yaşamını derinden etkileyen COVID-19 salgınının 2021 yılında da devam etmesiyle mahpusların dış dünya ile iletişimleri pandemi öncesine nazaran oldukça zayıflarken, içeride yaşanan sorunları dışarıya aktarmakta da zorlanmışlardır. Pandemi ile getirilen kısıtlamaların 2021 yılında da devam etmesi insan hakları ihlallerini takip edebilmeyi zorlaştırmıştır. Sivil izlemeye ve bağımsız araştırmacılara da uzun yıllardır kapalı olan hapishaneler, COVID-19 önlemleri sebebiyle içeride izleme yetkisi bulunan kurullara da sınırlı olarak açılmış ve bu durum mahpusların koşullarına dair bilgi alabilmeyi zorlaştırmıştır. Mahpusların CİSST’e aktardığı hak ihlalleri ve kötü muamele iddiaları Adalet Bakanlığı, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü, Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi, Meclis İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu, İl ve İlçe İnsan Hakları Kurulları, Cezaevi İzleme Kurullarına ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumuna (TİHEK) dilekçe yazılarak iletilmiştir. Bu başvuruların neticesinde kurulların CİSST’e gönderdiği yalnızca dört dilekçe yanıtında hapishanelerde izleme yapıldığına dair bilgi verilmiştir.2 TİHEK 2020 yılının Aralık ayında üç, 2021 yılında ise dört hapishaneyi ziyaret etmiş ve bu ziyaretlerin raporlarını 2021 yılında sitesinde yayınlamıştır.3 TBMM İnsan Hakları İnceleme Komisyonu da 2021 yılı içerisinde beş hapishane ziyareti yapmış ve raporlarını sitesinde yayınlamıştır.4 Hapishanelerde izleme yetki ve sorumluluğu bulunan kurum ve komisyonlar tarafından düzenlenen bu ziyaretlerin hapishanelerde salgının uzun süreli etkilerini anlamakta yetersiz kalacağı açıktır. Avrupa Komisyonu da son iki yıllık raporunda, Türkiye’de ulusal önleme mekanizması olarak hareket etmesi gereken TİHEK’in, İşkenceye ve Diğer Zalimane, Gayriinsani veya Küçültücü Muamele veya Cezaya Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesi (UNCAT) İhtiyari Protokolü kapsamındaki temel gereklilikleri karşılamadığını, kendisine yapılan başvuruları incelemede yetersiz kaldığını ve TİHEK gibi cezaevi izleme kurullarının da cezaevindeki ihlalleri izlemede etkili olmadığını ifade etmiştir.5 Demirbaş H. B, Sağlam D. (2020), Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği Yıllık Rapor 2019. https://cisst.org.tr/wp-content/uploads/2020/11/cisst_yillik_rapor_2019_TR-1.pdf Erişim Tarihi: 06.06.2021. 2 Ayrıntılı bilgi için bkz: “İzleme Kurulları Raporu 2021” https://cisst.org.tr/wp-content/uploads/2022/05/I%CC%87zlemeKurullar%C4%B1_Rapor_TR_Final-1-1.pdf Erişim Tarihi: 12.06.2022. 3 https://www.tihek.gov.tr/upload/file_editor/2021/07/1625491487.pdf Erişim Tarihi: 12.06.2022. https://www.tihek.gov.tr/upload/file_editor/2021/07/1625492304.pdf Erişim Tarihi: 12.06.2022. https://www.tihek.gov.tr/upload/file_editor/2021/07/1625566039.pdf Erişim Tarihi: 12.06.2022. https://www.tihek.gov.tr/upload/file_editor/2021/11/1637847720.pdf Erişim Tarihi: 12.06.2022. https://www.tihek.gov.tr/upload/file_editor/2021/11/1637840250.pdf Erişim Tarihi: 12.06.2022. https://www.tihek.gov.tr/upload/file_editor/2022/03/1646142908.pdf Erişim Tarihi: 12.06.2022. https://www.tihek.gov.tr/upload/file_editor/2021/11/1637848171.pdf Erişim Tarihi: 12.06.2022. 4 https://www.tbmm.gov.tr/Files/Komisyonlar/insanHaklari/docs/2022/TARSUS.pdf Erişim Tarihi: 12.06.2022. https://www.tbmm.gov.tr/Files/Komisyonlar/insanHaklari/docs/2022/KIRIKKALE%202021.pdf Erişim Tarihi: 12.06.2022. https://www.tbmm.gov.tr/Files/Komisyonlar/insanHaklari/docs/2022/%C4%B0ZM%C4%B0R.pdf Erişim Tarihi: 12.06.2022. https://www.tbmm.gov.tr/Files/Komisyonlar/insanHaklari/docs/2022/B%C3%9CNYAN.pdf Erişim Tarihi: 12.06.2022. https://www.tbmm.gov.tr/Files/Komisyonlar/insanHaklari/docs/alt_komisyonlar/hukumlu/AFYON.pdf Erişim Tarihi: 12.06.2022. 5 https://www.ab.gov.tr/siteimages/birimler/kpb/2021_turkiye_raporu_tr.pdf. Erişim Tarihi: 15.08.2022. https://www.ab.gov.tr/siteimages/trkiye_raporustrateji_ belgesi_2020/turkey_report_30.10.2020.pdf Erişim Tarihi: 15.08.2022. 1 6