CİSST 2021 YILI HAPİSHANELER RAPORU 6.3. LGBTİ+ MAHPUSLAR 6.3.1. Tanım Türkiye’de LGBTİ+ mahpuslar idari ve fiziki koşulları ikili cinsiyet sistemi esas alınarak natrans97 ve heteronormatif98 bir bakış açısıyla planlanmış, inşa edilmiş hapishanelerde tutulmaktadır. LGBTİ+ mahpusların ihtiyaçlarına yönelik güncellenmemiş hapishane sistemi, hapishane idaresi ve çalışanlarının tutumlarını olumsuz etkiler, LGBTİ+ mahpusların toplumsal yaşamda karşılaştıkları zorlukları daha da katmanlılaştırır. LGBTİ+ mahpuslar kimlik ya da pasaportlarında belirtilen cinsiyet hanesi göz önünde bulundurularak “uygun” görülen hapishanelere, koğuşlara yerleştirilirler. Trans mahpuslar resmi trans uyumu süreçlerinden geçtikleri koşulda cinsiyetleriyle uyumlu hapishanelere yerleştirilir, aksi takdirde atanmış cinsiyetleri referans alınır. Lezbiyen, gey, biseksüel ve resmi trans uyum sürecine girmemiş LGBTİ+ mahpuslar hapishane idaresine açıldığı, sağlık raporu aldığı ya da bu kimlikleri dolayısıyla genel popülasyondan ayrı tutulma talebi olduğu koşullarda özel koğuşlara ya da tekli hücrelere yerleştirilirler. Dolayısıyla LGBTİ+ mahpuslar hapishane idaresine ya da derneğimize cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği (CYCK) bağlamında açık değilse kendilerine ulaşmak, sorunlarını tespit etmek ve bu sorunlar üzerine öneriler sunmak zorlaşmaktadır. 6.3.2. Genel Durum 2016 yılında OHAL koşullarıyla başlayan, 2020 Mart ayı itibariyle COVID-19 salgın önlemleriyle daha da ağırlaşan hapishane koşulları, ceza infaz sisteminde yer alan en ayrıcalıklı kimlikler için dahi çeşitli hak ihlallerinin oluşmasına sebep olmuştur. 2021 yılı boyunca 2020 yılından farklı olarak COVID-19 ile mücadele bağlamında alınan önlemler daha “sıradan” hale gelmiş, pandeminin daha ne kadar süreceği belli değilken alınan önlemlerin kapsamı ve yoğunluğu değişkenlik göstermiş, bir nevi belirsizlik rejimi oluşmuştur. Bu koşullar hapishanelerdeki hak ihlallerini izlemeyi zorlaştırmıştır. Bütün bu süreçler bize genel popülasyondan ayrı tutulan, sosyal etkinliklerden ve çalışma hakkından mahrum bırakılan LGBTİ+ mahpuslar için ceza infaz sisteminde olmanın süresiz bir olağanüstü hale tâbi olmak olduğunu göstermiştir. COVID-19’a yönelik alınan önlemler LGBTİ+ mahpusların tecrit koşullarını ağırlaştırmış, sağlık hizmetlerine erişimini zorlaştırmış, trans uyum süreci ameliyatları 2021 yılı Aralık ayına kadar askıya alınmıştır. Mahpusların başka hapishanelere sevk talepleri askıya alınmış, salgınla birlikte ağırlaşan ekonomik koşullar yoksulluğu artırmıştır, bu koşullar ise LGBTİ+ mahpusların maruz kaldığı psikolojik ve fiziksel şiddeti yoğunlaştırmıştır. LGBTİ+ mahpuslara dair güncel bilgi ve istatistiklere erişmek yayın ve raporlarımızda da belirttiğimiz üzere güçtür.99 2021 Ekim ayında AİHM dahilinde görülen “X. V. Türkiye” davasının kararına yönelik Türkiye Hükümetinin verdiği aksiyon raporunda yer alan bilgilere göre 2020 yılı itibariyle cinsel yönelimi farklı olduğu bir raporla tespit edilen “Cisgender (‘Cis’): Tr. Natrans veya cis. (‘Sis’ şeklinde okunur.) Sahip olduğu cinsiyet kimliği, doğumda kendisine atanan cinsiyetle örtüşen kişilere denilir. Cis- ön eki Latincede ‘bu taraftaki’ anlamına gelmekte olup, cinsiyet kimliği bağlamında kullanımının küresel olarak popülerleşmesi son on yılda trans hakları aktivistlerince gerçekleştirilmiştir. Natrans terimi ise 2013 yılında kaybettiğimiz trans aktivist Aligül Arıkan tarafından Türkçe literatüre kazandırılmıştır.” Gedizlioğlu, Deniz (2020) LGBTİ+ Hakları Alanında Çeviri Sözlüğü, KaosGL Yayınları, Ankara s.17 98 “Heteronormativity : Tr. Heteronormativite. İkili cinsiyet rejimine dayanarak heteroseksüelliğin, cinsel yö- nelimin asli biçimi ve normu olduğu düşüncesi. Cinsel ve romantik ilişkilerin –ve evliliğin– en uygun biçiminin kadın ve erkek arasında gerçekleştiğini varsayar. Heteronormatif bir bakışa göre bedenin cinsi [Bkz: Sex], cinsel yönelim, cinsiyet kimliği [Bkz: Gender Identity] ve cinsiyet rolleri arasında doğrusal bir ilişki bulunur. Heteronormativitenin sistematik bir uygulamaya dönüşmesi heteroseksizmi doğurur.” Gedizlioğlu, Deniz (2020) LGBTİ+ Hakları Alanında Çeviri Sözlüğü, KaosGL Yayınları, Ankara s.31 99 Demirbaş, Hilal Başak (2016) Türkiye’de LGBTİ Mahpus Olmak, TCPS, İstanbul Demirbaş, Hilal Başak (2018) Türkiye’de LGBTİ Mahpus Olmak, TCPS, İstanbul 97 56