CİSST 2021 YILI HAPİSHANELER RAPORU
Bağımsız izleme mekanizmalarının çocuk mahpuslara erişiminin son derece sınırlı olması dolayısıyla yaşanan hak
ihlallerinin gerçek boyutu, bu sene için de bilinememektedir. Çocuklara ulaşmakta yaşanan güçlük, çocukların
kendilerini güvenli ortamlarda ifade etme olanağının, misillemeden korunmalarının, hak bilinçlerini geliştirmelerinin
önüne geçerek başlı başına bir hak ihlali yaratmaktadır. Dış dünyayla son derece sınırlı iletişim kurabilen çocuk
mahpusların yaşadığı pek çok hak ihlalinin karanlıkta kaldığının farkında olmak önemlidir. Uygulamadan kaynaklanan
hak ihlallerine ilişkin 2021 senesinde yeterli istatistik verisi bulunmamaktadır.
Çocuk Ölümleri
Çocuk ölümlerinin sayılarına, nedenlerine, akıbetlerine ilişkin talep edilen bilgiler, 2021 senesinde de bakanlıkça
karşılanmamıştır. CİSST’in 15.03.2021’de yaptığı bilgi edinme başvurusunda Şubat 2010-Mart 2021 tarihleri arasında
yaşanan çocuk ölümlerine ilişkin çocuk sayısı, ölüm nedeni, ölümün gerçekleştiği hapishane, ölüm dolayısıyla kaç
personel hakkında adli ve idari yaptırım uygulandığı ve kaç personel hakkında adli ve idari yaptırım uygulanmasına
gerek olmadığı kararı verildiği sorulmuş; fakat bu sorular kurum içi işleyişle ilgili olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir.
Bu cevap üzerine Kamu Denetçiliği Kurumu’na (KDK) başvuru yapılmış ve Mayıs 2021’de tavsiye kararı alınmıştır.
Bu kararda ombudsmanlık, hapishanelerde yaşanan hak ihlallerinin şeffaflıkla takip edilebilmesine dair idarenin
sorumluluğunun altını çizen şu ifadelere yer vermiştir:
“…Mevcut ceza infaz sisteminin amacı hükümlünün iyileştirilmesi ve topluma yeniden kazandırılması
olarak tanımlanmış, cezanın infazında insan hak ve onuruna yakışır idari davranış usullerinin
benimseneceği kabul edilmiştir. Dolayısıyla ceza infaz kurumlarındaki uygulamalar, temel hak
ihlallerinin önüne geçilmesi amacıyla kamu tarafından takip edilen, diğer kamusal hizmetler gibi
kamuoyunu doğrudan ilgilendiren konular arasındadır. İnsan hakkı ihlallerinin kapalı alanlarda
yaşanma ihtimalinin daha yüksek olduğu gözetilerek, kamusal hizmetlerin geneli için geçerli olan
“şeffaflık” ve ‘hesap verilebilirlik’ ilkelerine uyulmasına bu alanda daha fazla özen gösterilmelidir.”
2021 senesinde kaç çocuğun öldüğüne ilişkin veri içeren yanıt, Adalet Bakanlığından tarafımıza 2022’nin başında
ulaşmıştır. COVID-19 izniyle dışarıda olan çocuklar dolayısıyla verilerin değişebileceği de gözetilerek 2 çocuğun
öldüğü bilgisi paylaşılmıştır. Bu çocuklardan birine dair süreç basına da yansımıştır. Maltepe Çocuk ve Gençlik
Ceza İnfaz Kurumunda tutulan Kadir Aktar, Şubat 2021’de ölmüştür. Basına yansıyan bilgilere göre çocuk mahpus,
ölümünden önce çok sık hastaneye sevk edilmiş ve olay gününe ilişkin görüntüleri içeren DVD bilirkişiye kırık halde
verilmiştir.91 Bu durum, hapishanede yaşanan çocuk ölümlerine ilişkin maddi gerçeğin ortaya çıkarılamamasında
sorumlular lehine bir usulün benimsendiği endişesini doğurmaktadır.
Politika Önerisi:
Hapishanelerde yaşanan çocuk ölümlerinde ölüm sebebi ne olursa olsun çocukların bakımı, gözetimi ve
iyilik hallerinden sorumlu idarelerin de soruşturulmaları gereklidir. Soruşturmanın adil gerçekleşebilmesi için
idarenin hükmettiği alanlardaki delillerin temin edilmesinde normalden çok daha yüksek bir özen gerekli olup
delillere ulaşılamaması halinde bunun da sebepleri ayrıca soruşturulmalıdır.
91
https://www.evrensel.net/haber/431425/17-yasinda-cezaevinde-intihar-etti-denilen-kadir-aktarin-dosyasinda-suphe-buyudu Erişim Tarihi: 04.04.2022
47