CİSST 2021 YILI HAPİSHANELER RAPORU çocukların tutukluluğuna karar veren merciler de pandemi koşullarının yarattığı şartlara dair özel bir risk ve ihtiyaç analizine gitmemiştir. Bunun temel sebeplerinden biri, çocuklar hakkında verilen tutukluluk kararlarının, çocuğa özgü incelemeler yapılmadan, genel kanunlarda yetişkinler için aranan şartlara bakılarak verilmesidir. Buradan hareketle pandemiye rağmen çocuk yargılamalarında tutukluluk motivasyonunun esnememesinin sebebinin, tutukluluk değerlendirmesi yapılırken çocuk adalet sistemine özgü bir değerlendirme yapılmaması olduğu söylenebilir. Bunun yapılabilmesi için mevzuatta yargı mercilerini zorlayacak yeterli düzenleme bulunmamaktadır. Politika Önerisi: Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşmede yer alan, tutuklamanın başvurulacak son yöntem olması ilkesi mevzuata girmeli ve tutuklama tedbiri için aranan şartlar, uzmanlaşmış çocuk hâkimleri tarafından çocuğun üstün yararını gözeten bir hukuki düzlem çerçevesinde değerlendirilmelidir. Eylül 2021’de Resmi Gazete’de yayınlanan yönetmeliğe89 göre hükümlü çocukların dış dünyayla iletişimlerini güçlendirmek amacıyla mevzuata ailesiyle infaz koruma memuru nezareti olmaksızın görüşebilme, doğum günlerinde ailelerinin etkinliklere katılabilmesi, haftada bir kurum dışına çıkabilme, kamu kurumlarının gençlik kampı ve gençlik merkezi gibi imkânlarından yararlanabilme gibi birtakım ödüller eklenmiştir. Görünüşte lehe olan bu değişiklik, onarıcı adalet sisteminin temeli olan iyileştirme faaliyetinin çocuklara bir ödül olarak sunulmasından, buna erişebilmeleri idarenin kurduğu, dış denetimden uzak disiplin düzenine uygun davranmaları şartına bağlı olduğundan ve tutuklu çocukların bu düzenlemeden yararlanması mümkün olmadığından dolayı bir hak ihlali olarak yorumlanmaktadır.90 Politika Önerisi: Çocukların dış dünyayla kuracağı iletişim dahil ihtiyaç duydukları ve iyilik hallerine katkı sunacak tüm düzenlemeler, her çocuk için erişilebilir olmalı ve bir ödüllendirme aracı olmak yerine iyileştirme faaliyetlerinin temel parçası olarak sisteme dahil edilmelidir. Uygulamadan kaynaklanan ihlaller ise yine COVID-19 tedbirleri ekseninde karşımıza çıkmıştır. Pandemiden önce çocuk hapishanelerinde yapılan sosyal ve kültürel etkinlikler ile kurslar, 2021 senesinde pandemi tedbirleri kapsamında gerçekleşmemiştir. Bu durum, çocukların sosyalleşme ve bireysel gelişim araçlarından yoksun kalması sonucunu doğurmuştur. Fiziksel sağlığı korumak için yaklaşık iki sene boyunca uygulanan tedbirler dolayısıyla kapatılma halinde yaşanan bu yoğunlaşma ruhsal sağlık üzerindeki olumsuz etkisi gözetilmemiştir. Politika Önerisi: Çocuk mahpusların sosyal ve kültürel etkinliklere yeterli ve düzenli bir şekilde ulaşması için Adalet Bakanlığı, eğitim ve kültür faaliyetlerini en kısa sürede yeniden düzenlemelidir. 89 90 https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/09/20210914-2.htm Erişim Tarihi: 04.04.2022 https://m.bianet.org/cocuk/insan-haklari/250267-hapisteki-cocuklarin-haklarini-niye-odulmus-gibi-gosteriyoruz Erişim Tarihi: 04.04.2022 46