CİSST 2021 YILI HAPİSHANELER RAPORU 6. ÖZEL İHTİYAÇLARA SAHİP MAHPUSLAR 6.1. ÇOCUK MAHPUSLAR 6.1.1. Tanım Türkiye’de ceza sorumluluğu 12 yaşında başlamaktadır. Buna göre, bir çocuğun 12 yaşından itibaren hapishaneye gönderilmesi mümkündür. Çocuk mahpuslar 12-18 yaş grubundaki mahpusları kapsar. Çocuk mahpuslar, çocuk ve gençlik ceza infaz kurumlarında, çocuk eğitimevlerinde ve kapasite fazlalığı gibi durumlarda yetişkin hapishanelerinin çocuk koğuşlarında tutulur. Kanunla ihtilafa düştüğü için hapsedilen çocuklar dışında, Türkiye hapishanelerinde annelerinin yargılama dosyaları dolayısıyla hapsedilen 0-6 yaş arası çocuklar da bulunmaktadır. Bu çocuklar anneleriyle birlikte kadın kapalı ceza infaz kurumlarında ya da erkek hapishanelerinin kadın koğuşlarında tutulur. Çocuk ve gençlik kapalı ceza infaz kurumları, tutuklu çocuklar ile hükümlü olup da disiplin cezası alarak kapalıya gönderilen çocuklar içindir. Çocuk eğitimevleri ise “kapalıya iade” disiplin cezası uygulanmayan hükümlü çocuklar içindir. Çocuk ve gençlik kapalı ceza infaz kurumlarının tutulma şartları, eğitimevlerinden ağırdır. Çocukların burada dış dünyayla iletişimleri, eğitim-öğrenim hakkından faydalanmaları, boş zaman aktiviteleri ve kültürel faaliyetlere erişimleri son derece sınırlıdır. Eğitimevlerinde bu haklara ulaşım nispeten daha kolaylaştırılmıştır. Yetişkin hapishanelerinin çocuk koğuşlarında kalan çocuklar ise haklara erişim açısından daha zorlayıcı şartlar altındadır. Bir çocuğun hapsedilmesi gündelik yaşamından; dolayısıyla ailesinden, okulundan ve sağlıklı gelişimini destekleyecek olanaklardan mahrum kalması anlamına gelir. Bu haliyle çocuk hapishaneleri onarıcı adaletin bir parçası olmaktan oldukça uzaktır. Bu alanda çalışan sivil toplum örgütleri ve hak savunucuları çocukların hapsedilmesi yerine onları destekleyecek alternatif mekanizmalar üretilmesi ve çocuk hapishanelerinin kapatılması gerektiğini savunur. 6.1.2. Genel Durum Mart 2020 tarihinden itibaren COVID-19 tedbirleri kapsamında hapishanelerde yaratılan izolasyon, 2021 senesi boyunca devam etmiştir. Tedbirler kapsamında eğitimevindeki hükümlü çocuklar COVID-19 izniyle cezalarının infazını dışarıda geçirmiş,84 tutuklu çocuklarsa çocuk ve gençlik kapalı ceza infaz kurumlarında tutulmaya devam etmiştir. Kapalı çocuk hapishanelerindeki tutulma şartları mevzuat gereği eğitimevlerinden çok daha ağır iken, pandemi döneminde bu şartlar daha da ağırlaşmıştır. COVID-19 tedbirleri kapsamında ziyaretçi görüşleri, hapishane içi ortak etkinlikler ve dışarıdaki kurumlardan gelen etkinlikler durdurulmuş, çocuklar tüm zamanlarını koğuş içerisinde geçirmek zorunda kalmıştır. Mart 2020’den beri devam eden bu durum, çocukların iyilik hallerini olumsuz etkileyen sürekli bir uygulamaya ve bir çeşit tecride dönüşmüştür. 2021 yılı boyunca hükümlü çocukların COVID-19 izninde olması dolayısıyla bu raporda 2021 yılı değerlendirmesine konu edilen çocuk mahpuslar, tutuklu ve hükmen tutuklu çocukları ifade etmektedir. 84 43